Nie każdy może ogłosić upadłość konsumencką kluczowe wykluczenia i warunki, które musisz znać.
- Upadłości konsumenckiej nie ogłoszą osoby fizyczne prowadzące aktywną działalność gospodarczą (wpisane do CEIDG).
- Wykluczeni są wspólnicy spółek handlowych z nieograniczoną odpowiedzialnością (jawne, partnerskie, komplementariusze).
- Wniosek zostanie oddalony, jeśli w ciągu ostatnich 10 lat dłużnik miał już umorzone zobowiązania w postępowaniu upadłościowym (z wyjątkami).
- Rolnicy podlegają odrębnym regulacjom i co do zasady nie mogą ogłosić upadłości konsumenckiej.
- Podstawowym warunkiem jest stan niewypłacalności; osoba wypłacalna nie może ogłosić upadłości.
- Procedura jest przeznaczona wyłącznie dla osób fizycznych, wyłączając m.in. Skarb Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego.
Kto jest konsumentem w świetle prawa upadłościowego?
W kontekście upadłości konsumenckiej, status konsumenta jest fundamentalny. Oznacza on osobę fizyczną, która nie prowadzi działalności gospodarczej ani zawodowej. To kluczowe rozróżnienie, ponieważ podstawowym wykluczeniem z możliwości ogłoszenia upadłości konsumenckiej są osoby fizyczne posiadające status przedsiębiorcy w dniu składania wniosku. Mówiąc prościej, jeśli aktywnie prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą i jesteś wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), to droga do upadłości konsumenckiej jest dla Ciebie zamknięta. W takiej sytuacji musisz rozważyć upadłość "firmową", która rządzi się innymi zasadami.Dlaczego samo zawieszenie działalności gospodarczej w CEIDG to za mało?
Często spotykam się z pytaniem, czy samo zawieszenie działalności gospodarczej w CEIDG wystarczy, aby móc ogłosić upadłość konsumencką. Niestety, muszę rozwiać te nadzieje samo zawieszenie to za mało. Aby uzyskać status konsumenta i otworzyć sobie drogę do tej procedury, działalność gospodarcza musi zostać trwale zamknięta i wykreślona z rejestru CEIDG. Dopiero po skutecznym wykreśleniu, nawet dzień później, można złożyć wniosek o upadłość konsumencką. Sąd będzie dokładnie weryfikował ten fakt, dlatego tak ważne jest, aby formalności związane z zamknięciem firmy były dopięte na ostatni guzik.Przedsiębiorcy i wspólnicy spółek: kiedy upadłość konsumencka jest niedostępna?
Jak już wspomniałem, kluczowym warunkiem jest brak aktywnego wpisu w CEIDG w momencie składania wniosku o upadłość konsumencką. To jednak nie jedyne wykluczenie związane z działalnością gospodarczą. Prawo upadłościowe precyzuje również sytuację wspólników niektórych spółek handlowych, którzy ze względu na swoją odpowiedzialność za zobowiązania spółki, również nie mogą skorzystać z upadłości konsumenckiej. Przyjrzyjmy się temu bliżej.
Wspólnicy spółek jawnych i partnerskich: dlaczego pełna odpowiedzialność majątkowa blokuje drogę?
Wspólnicy spółek jawnych i partnerskich znajdują się w specyficznej sytuacji prawnej. Zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych, odpowiadają oni za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem, bez ograniczeń. Oznacza to, że ich osobisty majątek jest ściśle powiązany z długami spółki. Z tego właśnie powodu, w świetle prawa upadłościowego, nie mogą oni ogłosić upadłości konsumenckiej. Ich sytuacja jest traktowana jako zbliżona do przedsiębiorcy, a dla nich przewidziana jest procedura upadłości przedsiębiorcy, nawet jeśli formalnie nie są wpisani do CEIDG jako jednoosobowi przedsiębiorcy.
Rola komplementariusza w spółce komandytowej i komandytowo-akcyjnej a brak zdolności upadłościowej
Podobnie jak wspólnicy spółek jawnych i partnerskich, również komplementariusze w spółkach komandytowych i komandytowo-akcyjnych są wyłączeni z możliwości ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Wynika to z faktu, że komplementariusz odpowiada za długi spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem. Jest to kluczowa różnica w stosunku do komandytariusza czy akcjonariusza w spółce komandytowo-akcyjnej, których odpowiedzialność jest ograniczona. Pełna odpowiedzialność komplementariusza sprawia, że jego sytuacja prawna jest traktowana jako biznesowa, a nie konsumencka w rozumieniu ustawy upadłościowej.
Zasada drugiej szansy: kto już wykorzystał swój limit?
Prawo upadłościowe, choć daje szansę na oddłużenie, nie jest mechanizmem, z którego można korzystać bez ograniczeń. Istnieje tzw. zasada 10-letniego zakazu ponownego ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Oznacza to, że jeśli w ciągu ostatnich 10 lat przed złożeniem nowego wniosku dłużnik miał już umorzone zobowiązania w ramach postępowania upadłościowego (czy to konsumenckiego, czy firmowego), to jego wniosek zostanie oddalony. To ważne zabezpieczenie, mające na celu zapobieganie nadużywaniu tej instytucji.
Czy istnieją wyjątki od reguły? Kiedy sąd może zgodzić się na kolejne oddłużenie
Na szczęście, jak to często bywa w prawie, istnieją wyjątki od tej 10-letniej reguły. Sąd ma możliwość odstąpienia od tej zasady i zgodzenia się na kolejne oddłużenie, jeśli przemawiają za tym względy słuszności lub humanitarne. Co to oznacza w praktyce? To sytuacje, w których dłużnik znalazł się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej, niezawinionej przez siebie, np. w wyniku ciężkiej choroby, nagłej utraty zdolności do pracy, czy innych zdarzeń losowych, które uniemożliwiają mu normalne funkcjonowanie i spłatę długów. Sąd każdorazowo ocenia takie przypadki indywidualnie, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności.
Jak wcześniejsze, umorzone postępowanie upadłościowe (np. firmowe) wpływa na nową sprawę?
Warto podkreślić, że zasada 10-letniego zakazu dotyczy każdego wcześniejszego postępowania upadłościowego, w którym doszło do umorzenia zobowiązań. Nie ma znaczenia, czy było to postępowanie konsumenckie, czy też upadłość przedsiębiorcy. Jeśli jako były przedsiębiorca skorzystałeś z oddłużenia w ramach upadłości firmowej, to przez 10 lat od jej zakończenia nie będziesz mógł ogłosić upadłości konsumenckiej, chyba że spełnisz wspomniane wcześniej przesłanki słuszności lub humanitarne.
Sytuacje szczególne i często problematyczne
Wiele osób zastanawia się, czy bycie członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) jest równoznaczne z prowadzeniem działalności gospodarczej i blokuje drogę do upadłości konsumenckiej. Otóż nie. Bycie członkiem zarządu spółki kapitałowej to pełnienie funkcji, a nie prowadzenie działalności gospodarczej w rozumieniu wpisu do CEIDG. Dlatego też, członek zarządu spółki z o.o. co do zasady może ogłosić upadłość konsumencką dla swoich prywatnych długów. To ważna informacja, która często budzi wątpliwości.
Co z długami spółki, za które członek zarządu odpowiada osobiście?
Co istotne, upadłość konsumencka członka zarządu spółki z o.o. może objąć również długi spółki, za które odpowiada on subsydiarnie na podstawie art. 299 Kodeksu spółek handlowych. Ten przepis przewiduje, że jeśli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają za jej zobowiązania. W takiej sytuacji, te długi, choć pierwotnie firmowe, stają się osobistymi zobowiązaniami członka zarządu i mogą zostać objęte planem spłaty w ramach jego upadłości konsumenckiej. To pokazuje, jak złożone mogą być powiązania między długami prywatnymi a tymi wynikającymi z pełnionych funkcji.
Rolnik a upadłość konsumencka: jakie specyficzne warunki trzeba spełnić?
Sytuacja rolników jest kolejnym obszarem, który wymaga szczególnej uwagi. Osoby fizyczne prowadzące gospodarstwo rolne, które jednocześnie nie prowadzą innej działalności gospodarczej lub zawodowej, podlegają odrębnym regulacjom. Co do zasady, nie mogą oni ogłosić upadłości na zasadach ogólnych Prawa upadłościowego, w tym upadłości konsumenckiej. Dla rolników przewidziane są specyficzne procedury, które uwzględniają charakter ich działalności i majątku. Jest to często pomijany aspekt, który może prowadzić do błędnych wniosków.
Negatywne przesłanki, które sąd weźmie pod lupę
Nawet jeśli spełniasz podstawowe warunki do ogłoszenia upadłości konsumenckiej, sąd i tak dokładnie zbada Twoją historię finansową. Jedną z kluczowych kwestii jest to, w jaki sposób doszło do Twojej niewypłacalności. Po nowelizacji z marca 2020 r., umyślne działanie lub rażące niedbalstwo w doprowadzeniu do niewypłacalności nie jest już bezwzględną przeszkodą do ogłoszenia upadłości. To bardzo ważna zmiana, która otworzyła drogę do oddłużenia dla wielu osób. Jednakże, sąd nadal bada tę kwestię, ale już na etapie ustalania planu spłaty. Jeśli stwierdzi Twoją winę, może to skutkować wydłużeniem planu spłaty, np. ze standardowych 36 miesięcy do nawet 7 lat. To nadal szansa, ale z dłuższym okresem spłaty.
Jak działanie na szkodę wierzycieli w przeszłości wpływa na dzisiejszy wniosek?
Sąd analizuje również wcześniejsze działania dłużnika, które mogły być podjęte na szkodę wierzycieli. Mam tu na myśli np. celowe wyzbywanie się majątku, ukrywanie dochodów czy preferencyjne traktowanie niektórych wierzycieli kosztem innych. Takie działania mogą być traktowane jako przejaw rażącego niedbalstwa lub umyślności i, podobnie jak w przypadku doprowadzenia do niewypłacalności, wpłynąć na długość i rygor planu spłaty. Sąd ma za zadanie chronić interesy wierzycieli, dlatego skrupulatnie weryfikuje takie kwestie.
Niezgłoszenie wniosku o upadłość firmy w terminie: konsekwencje dla byłego przedsiębiorcy
Dla byłych przedsiębiorców, którzy w ciągu ostatnich 10 lat mieli obowiązek zgłosić wniosek o upadłość swojej firmy, ale tego nie zrobili, sytuacja może być skomplikowana. Niezgłoszenie wniosku o upadłość firmy w terminie, gdy istniał taki obowiązek, może być przesłanką do oddalenia wniosku konsumenckiego. Jest to traktowane jako poważne zaniedbanie. Podobnie jak w przypadku zasady 10-letniej, sąd może jednak odstąpić od tej reguły, jeśli przemawiają za tym względy słuszności lub humanitarne. To pokazuje, że prawo stara się znaleźć równowagę między odpowiedzialnością a możliwością dania drugiej szansy.
Podanie nieprawdziwych lub niepełnych danych we wniosku: prosta droga do oddalenia sprawy
Chciałbym bardzo mocno podkreślić, że podanie nieprawdziwych lub niepełnych danych we wniosku o upadłość konsumencką jest poważnym błędem, który może skutkować oddaleniem sprawy przez sąd. Procedura upadłościowa opiera się na zaufaniu i rzetelności dłużnika. Sąd oczekuje pełnej transparentności i prawdomówności. Jakiekolwiek próby zatajenia informacji, przedstawienia fałszywych danych o majątku, dochodach czy zobowiązaniach, zostaną prędzej czy później wykryte przez syndyka lub sąd i mogą przekreślić szansę na oddłużenie, a nawet prowadzić do dalszych konsekwencji prawnych.
Kiedy wniosek jest z góry skazany na porażkę?
Jest jeden podstawowy i bezwzględny warunek, bez którego ogłoszenie upadłości jest niemożliwe to stan niewypłacalności. Niewypłacalność w rozumieniu prawa upadłościowego oznacza trwającą co najmniej 3 miesiące niemożność regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Mówiąc prościej, jeśli od co najmniej trzech miesięcy nie jesteś w stanie spłacać swoich długów, które są już wymagalne (czyli minął termin ich płatności), to jesteś niewypłacalny. Osoba, która jest w stanie regulować swoje zobowiązania, czyli jest wypłacalna, nie może ogłosić upadłości konsumenckiej. Wniosek złożony przez osobę wypłacalną zostanie z góry oddalony, ponieważ brakuje podstawowej przesłanki do wszczęcia postępowania.
Przeczytaj również: Oddalenie wniosku o upadłość: Zarządzie, jak chronić majątek?
Podmioty wyłączone z mocy prawa: Skarb Państwa, JST i inne instytucje
- Skarb Państwa
- Jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty, województwa)
- Uczelnie
- Fundacje
- Stowarzyszenia
- Spółdzielnie
- Przedsiębiorstwa państwowe
- Inne osoby prawne, które nie są spółkami handlowymi
